پلین وانوکان په ما کله دیم بدیت

سول شمی گوهر کیمتی سوج ء سرانی راهچارنت

زبان بلوچي زبان هويت تاريخ و فرهنگ، آداب و رسوم، دردها و رنج ها، شادي ها و غم های بلوچ است. در باب غنا و گستردگی زبان بلوچی اين که ...

من دگر عکس نخواهم گرفت

زیرا که در آن تا به ابد باید به سکوت نشست

وترسم از آن است که پس از مرگم

مرا در عکس

حلقه آویز بی احساس ترین عضو زمین

دیوار خواهند کرد.

رجب شرافت-فقه و حقوق 83

محمد احمدی - ادبیات83

مقدمه:

در اين مقال اندك سعي مي شود مطالبی را در حيطه ي زبان بلوچي در اختيار خوانندگان محترم قرار دهيم. قبل از پرداختن به موضوع، مطالبي را در مورد تاريخچه ي زبان و علم زبان شناسي و چند اصطلاح كاربردي اين علم بيان    كرده ايم تا با زبان و كاربرد و نقش آن در اجتماع انساني بيشتر آشنا شويم. در ادامه، مختصري در مورد زبان بلوچي و خويشاوندي اين زبان با زبان هاي باستاني اشاره ای خواهيم كرد.

تاريخچه ي زبان:

دقيقاً نمي توانيم بگوييم زبان در چه زماني پيدا شده، نخستين زبان كدام بوده و دقيقاً علل تغييرات زباني كدامند. مسلماً از روزي كه بشر پا بر كره ي خاكي نهاده داراي زبان بوده. البته زبان شناسان قدمت آن را بيش از يك ميليون سال مي دانند، آنچه براي كشف چنين ناشناخته اي در اختيار ما قرار گرفته است مدارك مكتوبي است كه بيش از ده هزار سال قدمت ندارند.

زبان مایه ی افتخار، عزت و سربلندي هر ملت است و صاحب زبانان وظيفه دارند از آن در برابر هجوم طوفان هاي زمانه دفاع كنند تا بتوانند دين خود را به نسل هاي آينده ادا كنند

زبان يك نهاد اجتماعي است؛ در اجتماع نفس مي كشد، با اجتماع حركت مي كند و خود را به اين سو و آن سو مي كشد. در دنياي كنوني حدود4000 زبان زنده وجود دارد كه به زبان هاي اصلي و فرعي خويشاوندي تقسيم مي شوند. زبان شناسان معتقدند كه تمامي زبان هاي دنيا از يك يا چند زبان معدود كه نياي آن ها به شمار مي روند، مشتق شده و هر يك به شيوه ي خاص خود تكامل يافته اند.(صفوی، 14:1378)

جعفر هاشم زهی            jafarhashemy@yahoo.com

همانطور که می دانیم در هر منطقه ای با توجه به شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه و نیز فرهنگ مردم آن منطقه، یک سری آداب و رسوم و عقاید در آنجا رواج دارد، که فرهنگ مردم باعث به وجود آمدن این رسوم و عقاید می شود. علاوه بر رواج نوعی خاص از فرهنگ، شرایط اقلیمی به همراه فرهنگ دست در دست هم داده و باعث بوجود آمدن وسایل و لوازم مورد نیاز برای زندگی در آن منطقه توسط مردم آنجا می شود و زندگی مردم در آنجا شکل خاصی به خود می گیرد.

با گذشت زمان و پیشرفت بشر، شیوه ی زندگی نیز تحت تاثیر این پیشرفت قرار گرفته و بعضی از جنبه های مثبت خود را از دست داده و به طور کلی چهره دیگری به خود گرفته است. برای آگاهی نسل جدید از فرهنگ و سنن و صنایع گذشته، در این قسمت سعی شده است که صنایع و هنرهای فراموش شده نیاکانمان را شناخته و معرفی کنیم تا گوشه ای از زیبائیهای زندگی و دنیای زیبای آنان را درک کنیم.

از صنایعی که در گذشته در اکثر مناطق بلوچستان رواج داشته است و امروزه به دست فراموشی سپرده شده وسیله ای به نام "کُونت" یا همان "جاجیم" فارسی می باشد.

دکتر موسی محمودزهی

بلوچي هزاران سال زبان قوم بلوچ بوده است وتا امروز به عنوان يك زبان زنده در رده ي ديگر زبانهاي جهان ايستاده است. تقريبا تمام كتاب هايي كه فهرستي از زبانهاي دنيا را ارائه داده اند، از بلوچي به عنوان يك زبان زنده در زمره ی زبانهاي ديگر ياد كرده اند.(كاتسز،صفحات 194و195).(1)

مي دانيم كه قوم بلوچ و به تبع آن زبانش طي هزاره ها، تحولات وحوادث تاريخي گوناگون به خود ديده، اما تا امروز در مقابل تمام حوادث دوام آورده و بر جاي مانده است. حوادث قرون بيستم و بيست ويكم ميلادي با مجموع حوادث قرون هزاره هاي گذشته متفاوت بوده وخواهد بود. پيشرفت هاي همه جانبه ی جهان در قرن گذشته و حاضر كه در سال هاي آغازين آن به سر مي بريم، كنجكاوي بسياري از صاحبنظران علم زبان را بر انگيخته است كه وضع زبان هاي جهان با توجه به تحولات اين دو قرن چه خواهد شد. اين كنجكاوي و گاه نگراني، خاطر بعضي از زبان شناسان و بلوچ زبانان را نيز به خود معطوف داشته كه سرانجام زبان بلوچي در اين گير ودار چه خواهد شد. مخصوصا كه يونسكو-بخش علمي وفرهنگي سازمان ملل-، قرن بيستم را " قرن مرگ بسياري از زبان هاي جهان " اعلام كرده و براي ثبت و نگهداري زبان هايي كه در خطر نابودي هستند، هشدار داده است.

به اعتقاد كارشناسان يونسكو، زبان هايي كه شانس رسمي شدن در يك يا چند كشور به دست آورده اند و يا از     حمايت هاي دولتي و مردمي و رسانه اي برخوردارند، امكان ماندگاري بيشتري دارند و زبانهاي محروم از اين امتيازات در خطر نابودي هستند. به اعتقاد اين كارشناسان، همين زبان هاي خوش شانس به عنوان زبان غالب، زبانهاي بد شانس قرون حاضر را تحت غلبه خود درآورده و نابود مي كنند.

مي دانيم كه در حال حاضر زبان بلوچي، زبان رسمي هيچ كشور مستقلي نيست و از حمايت هاي سياسي دولت خاصي برخوردار نمي باشد. اما از طرف ديگر، اين زبان از حمايت هاي مردمي ورسانه اي برخوردار است. به نظر مي آيد كه اين دو عامل، خود عوامل بسيار قوي براي حفظ يك زبان هستند و شايد از قوي ترين عوامل حفظ يك زبان نيز باشند. اكنون به سئوال "زوال یا بقای زبان بلوچي" با تكيه بر چند اصل علمي در حد امكان پاسخ مي دهيم.

عبدالسلام بلوچزاده

برخی، حماسه را دومین نوع ادبی پس از تراژدی  شمرده اند، اما ظاهرا اولین نوع ادبی که در ادب یونان آشکار شد نوع حماسی بود با خاستگاهی اشرافی و با نشان دادن صحنه های نبرد.

در لغت نامه ی دهخدا ذیل کلمه ی حماسه آمده است: "دلاوری، دلیری و شجاعت". ذیل همین کلمه در       لغت نامه ای عربی آمده است: "دلاوری و نیز داستان هایی که اغلب به شعر در وصف پهلوانی ها، جنگ ها، مردانگی- ها، افتخارات قومی-ملی و نژادی سروده شده است".

بی تردید، حماسه از بیداری جامعه حکایت می کند؛ در برابر زندگی، در برابر جوامع دیگر و در برابر جهان.

حماسه ها غالبا به شعرند و گاه به نثر. در هر حال  جنبه ی روایی در آن بسیار پررنگ است. حماسه خاطره ی حادثه یا حوادثی واقعی است که سینه به سینه و از نسلی به نسل بعد منتقل می شود. حماسه نماینده و تجسم آرمانهای هر ملت است و قهرمان حماسی تجسم انسانی با خصایص، عواطف، افکار و آرزوهای آن ملت.

بلوچستان سرزمین نخل و حماسه و عشق است. سرزمین حماسه های همل، چاکر و گوهرام، سرزمین عشق و شوریدگی های هانی و شی مرید، بی بکر و دختر شاه قندهار. و نخل نماد صبر و استقامت این مردم است. پهلوانان(خوانندگان اشعار حماسی و عشقی)، حافظان این فرهنگ غنی هستند.

شب من سیاه و سرد است که دگر سحر ندارد

ز دلم کسی به جز غم، چه کنم خبر ندارد

به کجا روم چنین زار در این سراب هستی

که دعای مستمندان به درت اثر ندارد

عجبم ز یاد یاراست که در این هوای تاریک

به خیال تلخم امشب هوس سفر ندارد

چشم بستم بر این زار، نکند خدا چنین کرد

چه کنم که نارفیقم به جز این هنر ندارد

به بطم بگو در این شهر که با مرگ من امشب

عاشق زار و پریشان همچو من دگر ندارد

می روم از برَت امشب تو بدان برای آخر

رجب هم به جز وفایت خیالی به سر ندارد

آن دور

نسیم سرمه می کشد

لوار کویر

به صحرای دیدگان

رقص باد زمرمه می کند

نغمه های بیابان

غوغاست خنده ی سراب

رؤیای تشنگان

غروب خسته

می شکند بانگ جرس

سکوت کاروان

صد نقش می زند ماسه های عاشق

بر گونه های خستگان

سید محمد انور بنی هاشمی(دهواری)

عبدالودود سپاهی

مقدمه

مشارکت دادن همه ی اقشار جامعه ی ایرانی در سطوح مختلف اداره ی کشور، یکی از مسائلی است که همواره مورد توجه دولت ها و هم اقشار و گروه های مختلف کشور قرار گرفته است. نگاهی به تاریخ ایران در ادوار مختلف نشان       می دهد که هر گاه رویکرد سلسله ها و دولت های حاکم مبتنی بر مشارکت گروه های مختلف بوده است، پیامدهای چنین مشارکتی برای کشور، نتایج مثبتِ ملموس و محسوس بوده است. در این نوشته ی کوتاه متناسب با گنجایش نشریه ی مورد نظر، یکی از وجوه مشارکت یکی از اقوام ایرانی(بلوچ ها) در یکی از ادوار تاریخی(قاجارها) به صورت گذرا مورد توجه قرار گرفته و به نتایج حاصل از این رویکرد پرداخته شده است.

بلوچستان از آخرین بخش های  ایران بود که قاجارها قدرت خود را در آن گسترش دادند، بنا به گزارش نویسنده ناشناخته ی "رساله ی جغرافیا و تاریخ بلوچستان(1)"پیشروی نیروهای قاجار تا حدود بمپور به همراهی شهباز خان بزمانی میسر شد. ...

شورای سردبیری

دوستان پيشنهاد كرده بودند كه نقد كتاب را در نشريه داشته باشيم ولي از آنجايي كه نقد مقوله اي پيچيده و گسترده مي باشد نه در حد صفحات نشريه و نه در توان و حوصله ي خوانندگان است. با توجه به اینکه منابع تحقیق و مطالعه در بلوچی کم است و مردم به کتاب مذکور مراجعه می کنند، هر چند از انتشار این کتاب سال ها گذشته، اما لازمک دانستیم بررسی کوتاهی بر مطالب کتاب مذکور و تذكر اشتباهاتشان كه امكان پيامدهاي سوئي را براي جامعه دارد، داشته باشیم.

"آهنگ بلوچستان، سفرنامه" مؤلف:سعيد نيك بختي، چاپ اول پاييز 1374، انتشارات ماهوان.

مجتبی نادری-کارشناسی اقتصاد صنعتی

 Maral1017@gmail.com

مقدمه:

استان سیستان و بلوچستان پهناور ترین استان کشور می باشد که به دو منطقه ی سیستان و بلوچستان تفکیک می شود. میزان بارندگی سالانه در استان حدود 80  میلی متر می باشد. حداقل و حداکثر درجه ی حرارت  -2  درجه در سردترین فصل سال و +40 درجه در گرم ترین فصل سال برآورد شده است. در این مقوله ی اندک تلاش شده است با توجه به آمار دقیق سال 85، به تعداد افراد انسانی این استان و گروههای سنی به تفکیک این گروه ها به نرخ بیکاری و جمعیت شاغل و نتایج حاصل از این آمار را به اطلاع خوانندگان محترم نشریه ی دانشجویی سول برسانیم. امید است مورد اقبال واقع گردیده و راهگشای شمه ای از مشکلات این استان شود.

جمعیت استان در سرشماری1385:

در آمار گیری سال 85، جمعیت کل استان بالغ بر 2405742 نفر یعنی41/3 درصد جمعیت کشور اعلام شده که در این سرشماری تعداد زنان و مردان به ترتیب 1184052(2/49درصد) و1221240 نفر(8/50 درصد) بوده است.

گیاهان یکی از اجزای طبیعت هستند که از دیرباز با زندگی بشر عجین بوده و بخشی از زندگی او را تشکیل می داده اند. شرایط جوی متفاوت و اقلیم مناطق مختلف باعث به وجود آمدن پوشش گیاهی متنوع در سطح کره ی زمین می شدند. مردم هر گوشه از این  کره ی خاکی سعی در شناختن جزء جزء محیط اطراف خود برای بهره برداری از آن داشته اند و دارند. هر دردی را درمانی است و خداوند حکیم داروی همه ی امراض را در گیاهان قرار داده است که متناسب با هر منطقه ای در آنجا می روید.

عبدالعلیم درازهی

اوضاع و احوال زنان هر ملت از حیث لطف و خشونت، نماینده ی درجه ی تمدن و خوش فکری آن ملت است. دستیابی به توسعه ی پایدار و واقعی و حذف باورهای غلط پیشین و نزدیک شدن به جامعه ی متمدن که حقوق همه ی آحاد ملت در چارچوب قانون و به دور از تبعیض و یک سو نگری، رابطه ی مستقیمی با میزان بهره گیری از نیروهای بالفعل و بالقوه ی انسانی دارد. نیز توسعه بدون بهره گیری از همه ی امکانات انسانی، و دموکراسی بدون به رسمیت شناختن حقوق برابر زنان با مردان، مذاهب و اقوام امکان پذیر نیست.

تلاش هایی که زنان به عنوان نیمی از پیکر هر جامعه برای از میان برداشتن نابرابری ها انجام می دهند، دولت ها و احزاب و روشنفکران را وادار ساخته است در برابر موج فراگیر مطالباتشان در زمینه های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی از خود انعطاف نشان دهند.

به صورت کلی دیدگاه و افکار جوامع بشری را نسبت به زن در جاده ی تاریخ و چگونگی موضع گیری اندیشمندان، فیلسوفان و مذهبیون نسبت به حقوق زن را با درنظر داشتن آن که تعصب  و نیز بی تفاوتی انسان را به تباهی می کشد، مختصراً بررسی می کنیم.

وجود تبعیض و ظلم بر زن در طول تاریخ و در جوامع مختلف بر کسی پوشیده نیست و ...

آدم ترکمن زهی

دکتری(PhD)  در ژنتيک حيوانی

عضو هيات علمی)دانشيار- ( گروه زیست شناسی

معاون طرح و توسعه دانشگاه

لطفاً ضمن معرفی درباره تحصيلات، فعاليت ها و مدارج علمی خود برای خوانندگان مختصراً توضيحاتی بفرمایيد.

- به نام خدا و با تشکر فراوان از برادران عزیز دانشجو و هيئت تحریریه محترم نشریه سول:

من، آدم ترکمن زهی، در سال ١٣٣٢ در روستای پرکنت که در ۶ کيلومتری شهر سراوان واقع شده است به دنيا آمدم. تحصيلات ابتدایی و متوسطه را در شهر سراوان به پایان رساندم و در سال ١٣۵٠ ضمن کسب رتبه اول در امتحانات نهایی آن سال شهرستان در کنکور سراسری در دانشگاه شيراز پذیرفته شدم.  دانشگاه شيراز)پهلوی سابق (در آن زمان شهریه و هزینه تحصيلی سنگينی داشت که از عهده ی  خانواده من خارج بود، لذا پس از یک سال تحصيل در آن دانشگاه مجدداً در کنکور سراسری شرکت کرده وارد دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران گشتم.

هانگلي اي دختر قوم بلوچ

با توام وقت غزل، آغاز كوچ

اي كه گيسويت صبا را يافته

نم نمك طرح كمندي بافته

گيسوي سبز نخيلت مستدام

باغ ليمووترنجت شادكام

هدهد سينا شرف را از تو ديد

مرغ مينا دانه از دست تو چيد

در پس يك شب سرد صداي نفسي مي آمد

آنطرفتر، آخر يك كوچه ی بن بست جواني به خودش مي ناليد

خوب نگاهش كردم

نورنگاهش وسعتي داشت به اندازه فقر

وسكوتش معنايي به اندازه مرگ

بجزاز او كفشهايش هم به من خنديدن

من از او پرسيدم:

كين ناله تو ريشه در فلسفه كدام تعريف من از زندگي است

وچنين گفت:

تو اگر فكر مرا باز كني ،جز بوي ماندگيش  هيچ نبيني

واگر قلب مرا چاك دهي بجز از كينه و نفرت دگرش هيچ نيابي....

آن روز كه من وارد اين كوچه بن بست شدم ..

وسعت انگيزه وانديشه من

 از بال فلك افزون بود

فكر من بوي خوش باران داشت

ولي اكنون چنين پژمرده ام

ديگران گويند روزگاريست

من مرده ام.....

چند روزي ست كه خودم هم مردنم را باور كرده ام.

يونس زين الديني

یونس زین الدینی

زمانی نه چندان دور برای آنکه بگویند جهان محصور در ابزارهای اطلاعاتی و رسانه ای بشر می باشد و تمام مردم دنیا با همدیگر ارتباط دارند، می گفتند جهان تبدیل به یک دهکده شده است و ساکنان این دهکده در آنِ واحد با تمام همسایگان خود ارتباط دارند ولی زمانی ن÷ایید که غول ارتباطات ارمغانی دیگر از این دنیای کلمات بر این بشر در حال شدن به تحفه آورد و آن اصطلاح آپارتمان شیشه ای برای این جهان پهناور و ساکنان در حال تکاپوی آن بود. در حال حاضر تمام ساکنان کره ی زمین از نظر ارتباطات و تبادل افکار و نظرات و جهت دهی با تفکرات و اندیشه ها با یکدیگر در تماسند، و در این گیرودار برابر و گاهی نابرابر، تبادلات فکری و فرهنگی ما شاهد زایش و گاهی از بین رفتن بسیاری از خط سیرهای فکری و فرهنگی می باشیم. و در این میان، زمان بازیگر اصلی میدان پرازدحام تنش ها و کنش های فکری و فرهنگی می باشد. بدین معنا که ...

عبدالحسين يادگاري، حماسه هاي مردم بلوچ، پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري پژوهشکده مردم شناسي با همكاري نشر افكار، چاپ اول 1386، تيراژ:2200جلد.

 .......................................................................................................................

مولانا عبدالله روانبد، ديوان روانبد، مقدمه و تصحيح و تعليقات: عبدالغفور جهانديده، انتشارات بام دنيا، شمارگان 3000 جلد، چاپ اول1384.

كتاب فوق شامل اشعار فارسي و عربي و گزيده اي از اشعار بلوچي شعدي بلوچستان مولوي عبدالله روانبد است كه به كوشش استاد عبدالغفور جهانديده همراه با بررسي اوزان عروضي و فنون بلاغي اشعار گردآوري گشته است.