درنّه(deranna)، درنَّگ(derannag) (درمنه) گیاهی است از تیره ی کاسنی ها یا همان تیره گل آفتابگردان(مهمترين جنس تيره كاسني است كه شامل حدود 400 گونه در دنيا مي باشد). نام علمی این گیاه(Artemisia sieberi Besser) است که در قدیم به آن (herba-alba) گفته می شد. (کلمه ی herba به معنای گیاه یا علف و کلمه ی alba به معنای سفید رنگ است.) 

اين کلمه همان درمان است و درمان و دارو و درواخ جمله از ريشه درو اوستائي به معني علاج و دوا است (لغات شاهنامه). بوته اي دائمي که در آسياي مرکزي و غربي مي رويد و از آن سانتونين       مي گيرند و چون ساقه هاي باريک آن سخت و نازک است با آن جارو مي سازند(دائرةالمعارف فارسي).

ریخت شناسی: گیاهی است بوته‌ای به رنگ سبز متمایل به خاکستری، بسیار پرشاخه، انبوه به ارتفاع 30 تا 40 سانتی‌متر و دارای 2 نوع برگ با تقسیمات متفاوت. به طوری که برگ های تحتانی آن دارای تقسیمات باریک و کوچک ولی برگ های قسمت انتهائی ساقه، کوچکتر هستند. درنه هم خاصیت دارویی دارد و هم حافظ خاک است در مقابل باد.

اجزاء متشکله: این گیاه دارای 2/1% اسانس نسبت به وزن گیاه خشک می‌باشد که حاوی 39% کامفر، لیمونن و 1و8 سینئول (15%)، کامفن (6%) و آلفاپینن 5% می‌باشد. کامفور یکی از اجزاء عمده اسانس درمنه است. کامفور ضد عفونی‌کننده است. از کامفور در شیمی لاستیک و کاغذ، عطرسازی، لوازم آرایشی، صابون‌سازی، صنایع چسب، مواد افزایشی، روان کننده، ترکیب رزین‌ها، حلال ها، پلاستیک‌ها و رنگها نیز استفاده می‌شود. سینئول بعد از آلفا پینن فراوانترین جزء ترکیبی در اسانس هاست و به طور گسترده در تهیه مواد داروئی کاربرد دارد. به طور موضعی داروئی بی‌حس کننده و ضد عفونی‌کننده است که در درمان حالت های تورم بکار می‌رود. سینئول در اسپری های خانگی، داروهای شستشو و در انواع روغن‌های پوست و مو مصرف می‌شود. در مقابل حشرات اثر کشندگی دارد و در تهیه ی عطر و مواد معطرکننده نیز بکار می‌رود. لیمونن جزء اصلی اسانس مرکبات است. اثر سمی و محرک روی پوست دارد. بخارهای آن اثر میکروب های مولد بیماری منگوکوک، باسیل ابرت(تیفوئید)، پنوموکوک، استافیلوکوک طلائی و استرپتوکوک را خنثی می نماید. نیز اثر باسیل ابرت(مولد حصبه) و  استافیلوکوک و باسیل دیفتری را خنثی می‌کند. در ساخت ویتامین A، از لیمونن استفاده می‌شود. همچنین اسانس درمنه از رشد قارچ ها جلوگیری می کند و رشد باکتری های مسبب بوی نامطبوع عرق را مهار می‌کند.

 این گیاه حدودا سه چهارم از پوشش گیاهی فلات ایران از دامنه های البرز تا دشت های جنوبی ایران را دربر گرفته است و انواع زیادی دارد که فقط دو نوع از آن در بلوچستان می روید؛ برپی درنگ(درمنه سفید) و سیه درنگ(درمنه سیاه). اغلب گونه‌های آنها دارای برگ های تلخ و معطر و خواص داروئی کم و بیش مشابه هم می‌باشند. این جنس در ایران 34 گونه گیاهی علفی یکساله و چند ساله دارد که در سراسر ایران پراکنده‌اند.

خواص درمانی: در نواحی مختلف از آن برای دفع کرم استفاده بعمل می‌آید. بعلاوه اثر ضد نفخ، رفع سرفه و سردرد، ضد کرم، ضد عفونی‌کننده و حشره‌کش دارد.

در بلوچستان برای درمان دل درد، جوشانده ی درنه را به بیمار می خورانند.

برای درمان اسهال و بیماری زردی کودکانِ "هیزه"، بیمار را با جوشانده ی گیاه شسته و ماساژ می دهند.

درنه را جوشانده و از آن شیره ای سیاه رنگ و غلیظ می گیرند و به صورت قرص برای درمان چربی و قند خون مصرف می کنند.

در هنگام ورم اعضای بدن بر اثر گزیدگی حشراتی مانند زنبور و یا بر اثر کوفتگی عضله، محل متورم را در معرض دود درنگ قرار    می دهند.

منابع:

wikipedia.org

www.barijessence.com

www.mibosearch.com

منابع شفاهی