سول(sawl)

sawl — Sun, 11 Oct 2009 22:45:18 GMT

سبحان الله و بحمده سبحان الله العظيم

بلوچی زبانۓ پرباد

sawl — Mon, 05 Oct 2009 08:13:18 GMT

دوستی به نام دهواری صاحب وبلاگ http://dehvary.blogfa.com/ مطلب زیر را در نظرات سول قرار داده بود که آن را در وبلاگ قرار دهم که عینا کپی شده است.

بلوچی زبانۓ پرباد

إش چؤداں که ماں مۓ گل زمین ایراني تها بلوچی زبانۓ وانگ ؤ نبیسگۓ جاگه إ نیست إنت اؤ هر چه هست ؤ نیست مۓ هم إ دپ په دپی گپّ ؤ تران إنت که سینءَگ په سینءَگءَ گرد إنت اؤ په دگران‏‏ءَ رس إنت، اؤ چه دگه دیم إ مۓ وانوگران چه بلوث إنت اؤ چه ملوث إنت گؤن دگ‏ءَ لبزانی گپّ ؤ گال هور تهور بوتگ إنت، إ پیم که بلوچی زبانءَ کم کم وتهی جاگهء َ په دگءِ زبانان داتگ اؤ بلکّل شموشگ بوتگ؛ إ ترس ؤ بیمءَ روت إن که تاں آیوکین چنت سال دگءَ چه مۓ ماتهی زبانءَ هّچ پد ؤ رندإ ممان إیت. بلوچی زبان چه یک دیم إ گؤن پشتؤ اؤ پارسی دری - چه یک دیم إ گؤن اردو اؤ سندی اؤ پنجاپی – چه یک دیم إ گؤن عربی اؤ انگلیسی اؤ چه دگءَ دیم إ گؤن پارسی بّر وارتگ اؤ هؤر بوتگ . ماں مۓ هند اؤ دمگءِ تها بلوچی گپانۓ یل دیگ اؤ دگءَ زبانۓ گپانۓ زورگ یک شّرین کارإ بوتگ که إ یکّءِ چه ما آپت ؤ نادراهیءِ علامتّ إنت. إ مۓ اؤ شمۓ ذمّه واری إنت تاں په وتهی ماتهی لبز ؤ زبانۓ دارگءَ جهد اؤ کؤشست بکن إین اؤ اوّل ماں جندۓ لؤگ ؤ دوار آیرءَ پکار بگرإین گّڈا چه وتهی نزدیک إین سیاد ؤ وارثان بلوٹ إین که هنچؤ بکن إنت. په هم إ بابتءَ چنت سادگ إین اؤ آسان إین رد ؤ رهبند شمۓ نیمگءَ پیش کنگ بیت: یکّ : بلوچی رادونۓ برنامگءَ دلگوش کن ‏أَگ که هر شپی 8 شنگ ؤ تالان بیت. دو : بلوچی نبشتانک اؤ لبزانکانی وانگ ؤ آیانی کدیمی گپ اؤ گالۓ یاد گرگ. سۓ: گون بلوچی زبانءَ حّط ؤ نامگۓ نبیسگ اؤ شنگ ؤ تالان کنگ په وتهی دؤست ؤ سنگتان هؤرگؤن موبایل ، ایمیل اؤ یا وبلاگ . چار: بلوچی بتل ؤ متلانۓ یاد گرگ اؤ پکار بندگ . پنچ: پیرإین مهلوکانی کّر ؤ گورءَ نندگ اؤ آیانی گپانۓ دلگوش دیگ هنچو که پیرؤک ؤ واجه اؤ بّلؤک ؤ بی بی .

( شمۓ منّت وار : مریدان سلطان بابا حاجی )

sawl — Thu, 04 Jun 2009 20:02:18 GMT

به نام او، با یاد او، برای او

صاحب امتیاز و مدیر مسئول و سردبیر:

محمد اویس پیام ۶۳@gmail.com spayam

سردبیر بخش بلوچی:

عبدالسلام بلوچ زاده

با تشکر از:

دکتر محمود زهی، گل محمد درازهی، عبدالناصر ملازهی، سلمان پيام،محمدعلمی

طراح پشت جلد:عبدالله کریمی

تایپ، ویرایش وطراحي صفحه: محمد اویس پیام

عکس روی جلد: کوه مینیاتوری(مریخی) واقع در چابهار

تصویر پشت جلد: قلعه سب و بخشی از جذابیت های استان

نشانی: زاهدان – دانشگاه سیستان و بلوچستان

sawl.magazine@gmail.com

www.sawl.blogfa.com

09159916481

فهرست مطالب نشریه شماره دوم

sawl — Thu, 04 Jun 2009 19:57:18 GMT

نمایه موضوعی:

پیش گپ...................................................................1

سخن دوست...............................................................3

راهکارهای توسعه ی بلوچستان.........................................3

بلوچستان در روزنامه ی ایران..........................................5

گفت و شنودی با جناب آقای صالح زهی............................8

گیاهان دارویی بلوچستان..............................................10

سیر تاریخی تعلیم و تعلم در بلوچستان..............................11

سب؛ معروف اما گمنام................................................12

هامون، من و تو همسایه ایم...........................................17

ریشه یابی ضرب المثل های بلوچی.................................19

ما می توانیم: تبریک و سخنی با معلم نمونه کشوری.............22

داستان ها و افسانه های کهن بلوچی(گسّدُک)....................24

معرفي كتـاب............................................................27

مطالب بلوچی: پیشگال، مرگکء دعا..............................28

مهرء سستگین دستونک، سهبء مرد...............................29

آزمانک: شومین آسر..................................................30

دل وتء بانور كتگ...................................................32

چاربند، دستونک.......................................................33

لچه: عجیب..............................................................34

مولانا روانبد؛ بلوچستانی سعدی.....................................34

اميت......................................................................36

پیش گپ

sawl — Thu, 04 Jun 2009 19:54:18 GMT

پیش گپ

محمد اویس پیام، خرداد ماه هشتاد و هشت

فرهنگ به مفهوم کلی گنجینه ای ست فوق العاده ارزشمند که اگر ملتی بخواهد راه ترقی همه جانبه را طی کند

و برای سرزمین خود افتخار آفرین شود، جز ارج نهادن به آن هیچ چاره ای ندارد. اعتماد به خود و هویت و

اصالت خود و احساس ارزش و شخصیت باعث تعالی فرد می شود و خود کم بینی و از خود بیگانگی فرهنگی،

سلاحی ست که ملت ها را از هم می پاشد و نابود می کند.

به علت گستردگی معنا، شاید نتوان یک تعریف جامع از فرهنگ ارایه داد. بهترین راه برای شناسایی و

دستیابی به هر موضوع کلی، مراجعه به اجزای کوچک تر آن است. خرده فرهنگ های موجود در هر منطقه،

نماینده ی فرهنگ یک ملت و کشور هستند. اگر یک گردشگر به استان خراسان، سیستان و بلوچستان،

لرستان و کردستان مسافرت کند و آداب و رسوم آنها را ببیند، در مجموع آن ها را با نام فرهنگ زیبای

ایرانی خواهد شناخت نه فرهنگ خراسانی، سیستانی و بلوچستانی، لری، کردی و... . در نتیجه اگر علاقه مند

به حفظ ارزش های ملی و فرهنگ زیبای کهن خود باشیم، به ناچار باید از خرده فرهنگ های موجود در

کشور و منطقه محافظت کنیم و برای تداوم آن ها هزینه کنیم.

به طور مثال ما فرهنگ اصیل و کامل ایرانی را در تهران و دیگر کلان شهرها نداریم و یا حداقل بقایای

سنن و ارزش های ملی که برای آن ها افتخار می کنیم، در حال اضمحلال و نابودی هستند. بنابراین ما ناچار

خواهیم بود برای یافتن فرهنگ اصیل و واقعی خود به خرده فرهنگ ها مراجعه کنیم؛ چرا که فرهنگ

ایرانی چیزی نیست جز مجموع فرهنگججهای ترکی، کردی، لری، بلوچی و... . به این معنی که اگر ما برای

احیای هر یک از این خرده فرهنگ ها تلاش کردیم، جزئی از فرهنگ اصیل و غنی خود را احیا و ماندگار

کردیم و بی توجهی ما نسبت به هر یک از آن ها یعنی انهدام بخش عظیمی از تمدن و فرهنگ ایرانی!

در این میان شاید نقش دولت ها و حکومت ها برای تداوم فرهنگ ها به اندازه ی اراده و تلاش خود مردم

تعیین کننده و مهم باشد. شاید به جرأت بتوان گفت تمام شرایط اقتصادی، اجتماعی و حتی فرهنگی مردم در

ارتباط مستقیم با شرایط سیاسی است که دولت ها برای مردم خود ایجاد می کنند. به یقین یکی از مهم ترین

اهداف ملت ایران از قیام در مقابل رژیم سابق و برقراری حکومت اسلامی، احساس خطر از سوی تهاجمات

فرهنگی بوده است که بر مردم آزاده ی ایران تحمیل می شد.

سخن دوست

sawl — Thu, 04 Jun 2009 19:52:35 GMT

گردآوري: يونس كاووسي

z`»ysö6ß Ï%©!$# t,n=y{ ylºurøF{$# $yg¯=à2 $£JÏB àMÎ7/Yè? ÞÚöF{$# ô`ÏBur óOÎgÅ¡àÿRr& $£JÏBur w tbqßJn=ôèt ÇÌÏÈ (یس-36)

تسبیح و تقدیس خداوندی را سزاست که همه ی نرها و ماده ها را آفریده است؛ اعم از آن چه از زمین می روید، و از خود آنان، و از چیزهایی که نمی دانند!

یزدان سبحان زندگان را به صورت نر و ماده آفریده است، زنده هایی که تعداد آنها را جز خدا نمی داند... . همانند انسان، گیاهان را نیز زوجیت بخشیده است، و بلکه گذشته از انسان ها و زنده ها و گیاه ها، همه چیز دارای نر و ماده و مبتنی بر زوجیت است.

گفتنی ست که امروزه با پیشرفت علمی بشر، اصل زوجیت و نری و مادینگی در گونهجهای مختلف زیستی اعم از حیوان و نبات به اثبات رسیده است. بنابراین، این آیه ی کریمه از معجزات علمی قرآن کریم به شمار می رود.

خداوند در جای دیگر از قرآن می فرماید : "و من کل شیء خلقنا زوجین لعلکم تذکرون".

ترجمه: از هر چیزی جفتی خلق کردیم؛ باشد که متذکر شوید.

کسی چه می داند؛ شاید این قانون زوجیت ساختار، در همه چیز جهان حتی جمادات وجود داشته باشد!

معلوم گردیده است که اتم کوچک ترین چیزی از اجزاء ماده که شناخته شده است، از دو جفت مختلف پرتوهای الکتریسیته فراهم آمده است. الکتریسیته ی منفی و مثبت که جذب یک دیگر می شوند و اتحاد پیدا میجکنند! حتی هزاران ستاره ی دوگانه مشاهده گردیده است که دو ستاره ی مرتبط به یکدیگر تشکیل داده اند و یکی دیگری را برجای و استوار می دارد و در مدار واحدی می گردند و انگار با نغمه های هماهنگی همراه و هم ردیف می شوند! این نشانه ی شناخت خدا و پی بردن به قدرت اوست که در زمین مرده حیات بر می دمد و برمی جوشد... .

در آیه ی مذکور، اولاً در($£JÏB àMÎ7/Yè? ÞÚöF{$#) انواع و اقسام نباتات را بیان نموده است، سپس در (من أنفسهم) انواع و اقسام نفوس انسانی را ذکر نموده است و پس از آن($£JÏB w tbqßJn=ôèt) شامل آن هزاران مخلوقاتی است که هنوز برای مردم کشف نشدهجاند.

خدا می داند که در زیر زمین و ژرفای دریاها و کوه ها به چه میزان انواع و اقسام حیوان و نباتات و جمادات وجود دارد!

- تفسیر نور ص925

- تفسیر ظلال القرآن ج5 ص 360و 361

- تفسیر صفوه التفاسیر ج3 ص 589

- تفسیرانوار القرآن ج5ص101

- تفسیر معارف القرآن ج11ص 399

راهكارهاي توسعه ی بلوچستان

sawl — Thu, 04 Jun 2009 19:51:46 GMT

یحیی سپاهی –مهندسی برق

majhin-co@yahoo.com

مقدمه

مطالعه ی برنامه‌ها، استراتژي‌ها، سياست‌ها و راهكارهاي مختلف توسعه (در سطوح مختلف) همراه با بررسي تجربه ی عملي كشورهاي مختلف در زمينه ی توسعه ی علمی و اقتصادی، درس‌ها و نكات كليدي بسيار مهمي را پيش روي ما می گذارد.

اگرچه الزاماً نمي‌توان عيناً از اين تجربيات و رويكردها استفاده نمود، اما توجه به آن‌ها و "يادگيري" درست نكات، باعث روشن‌شدن فضاي موضوع توسعه و تسهيل و تسريع فرآيند سياست‌گذاري در اين زمينه خواهد شد. بعلاوه مي‌توان در بسياري از موارد با به كارگيري رويكرد "بومي‌سازي"، با استفاده از ابتكارات و دانش ساير ملل، به‌گونه‌اي اثربخش روش‌ها، طرح‌ها و برنامه‌هاي محلي را طراحي و اجرا نمود.

نخستين اصل مهم در مسير توسعه و تکامل اين است که پيشرفت و تکامل يک جامعه امري است همه جانبه. بدين معنا که همه چيز با هم رشد و تکامل مي يابد. در این مقاله ی کوتاه، رشد علمی و اقتصادی در بلوچستان به عنوان محور اصلي بررسی گشته است که اگر رشد این دو مقوله به موازات هم قرار گیرند، توسعه ی پايدار را به دنبال خواهد داشت.

نقش علم در عقب ماندگي و توسعه:

اساس و بنيان جوامع انساني را علم و دانش آن ها تشکيل مي دهد. جهان امروز، جهان دانش و انديشه و عصر روشنفکران و دانشمندان است. علم و دانش است که مسير زندگي انسان را مشخص و هدايت مي کند. دانش دوستي رمز پيشرفت و بقاي انسان و جامعه است و سرنوشت او را کوشش علمي او تعیين مي کند.

بلوچستان در روزنامه ی ايران

sawl — Thu, 04 Jun 2009 19:48:50 GMT

دکتر افشين پرتو

بلوچستان سرزميني ست ايراني كه امروز پاره هاي گسترده اي از آن در كشورهاي پاكستان و افغانستان قرار دارد. در اين سرزمين، مردم ايراني نژاد بلوچ زندگي مي كنند.

بلوچ ها بي گمان و بر پايه ی پژوهش هاي تاريخي، پيش از اسلام در شمال باختري ايران و بر بلندي هاي البرز باختري در دو سوي قزل اوزن و سپيدرود مي زيسته اند و در سده ی سوم هجري در هنگامه ی جابه جايي بسياري از باشندگان آن ديار بر پايه ی بايسته هاي تاريخي همچون زازاها ـ كه امروزه در پاره هاي باختري تركيه زندگي مي كنندـ آغاز به كوچ نموده و پس از گذشتن از ميانه ی بامواره ی ايران به كرمان رسيده و پس از چندي باشندگي در آن سامان، خود را به سرزمين امروزي خود رسانده اند. همساني واژگاني زبان بلوچي و زبان هاي گيلكي و تالشي و آذري و زازاكي بر اين انديشه مُهر پذيرش مي زند.

بلوچ ها از سده ی ششم هجري در ديار امروزي بلوچستان به زندگي پرداختند و در رويدادهاي تاريخي ايران از آن زمان در آن پاره از ايران تأثير فراوان داشتند. هيچ كس نمي تواند نابودي اشرف افغان به دست آنان را فراموش كند. بودن بلوچ ها در سرزمين هاي مرزي ايران و هند و كرانه هاي شمالي درياي مكران و جنوب خراسان، سبب پديدآيي رويدادهاي فراواني در بلوچستان شد.

جناب آقای گل محمد صالح زهی

sawl — Thu, 04 Jun 2009 19:45:18 GMT

با سلام از آن جا که برای بیشتر علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ این استان شناخته شده هستید، لطفا به منظور آشنایی بیشتر نسل جوان خود را معرفی کنید.

بنده گل محمد صالح زهی متولد سال 13۰9در شهرستان سرباز و بزرگ شده ی سراوان می باشم.

تحصیلات اولیه ی خود را در شستون (سراوان فعلی) تا کلاس پنجم گذراندم، در این دوران کوتاه از محضر اساتیدی چون "ملافتح محمد"، "سی پاره" را که محتوی حروف الفبلا، تجوید و جزء آخر قرآن مجید بود، آموختم. همچنین از محضر "حاج ملا موسی" حسین زهی که خودشان یک مکتب دینی در نخلستان سراوان (سرجو) دایر کرده بود، پاره ای از قرآن مجید را که به آن" آیات منتخبه" می گفتند، یاد گرفتم.

بنده نهایتا به عنوان معلم به استخدام وزارت فرهنگ در آمدم و در شهرهای زاهدان ، ایرانشهر و سراوان مشغول تعلیم و تربیت بوده و هم اکنون بازنشسته و مشغول کارهای تحقیقاتی می باشم.

آقای صالح زهی لطفا بفرمایید خانواده ی شما چه نقشی در زندگی و تحصیل شما داشتند؟

مرحوم پدرم "دلمراد" بانی و مشوق اصلی تحصیل من بود؛ اگر چه خودشان بی سواد بودند ولی به درس سواد خیلی اهمیت می دادند و البته شاید شغل پدرم بیشتر او را به این کار یعنی ارزش تحصیل علم آگاه کرده بود.

گیاهان دارویی بلوچستان

sawl — Thu, 04 Jun 2009 19:37:18 GMT

گل محمد درازهی

bamposhtstu@gmail.com

حتما شما هم در اطراف شهر و روستای خود و در کنار جاده ها و در بلندی کوه ها و در حاشیه ی رودخانه ها و... گیاهان زیادی را دیده اید و سرسبزی حاصل از آن ها آرامش خاصی را به شما داده است ولی توجه خاصی به آن ها نکرده و همه را به یک دید نگاه می کرده اید.

تا به حال فکر کرده اید که این گیاهان آن جا چه می کنند و حکمت آفرینش آن ها چیست و چرا این همه سیستم پیشرفته ی ریشه تا گل را در آن بیابان یا کوه جا گذاشته اند؟! اما اگر از افراد با تجربه و کهن سال سؤال کنیم، برای اکثر آن ها استفاده هایی را خواهند گفت و اشاره به حکمت خدا خواهند کرد.

استفاده از گیاهان دارویی در منطقه ی بلوچستان از دیر باز بین مردم رواج داشته است و مردم این منطقه با توجه به محرومیت و نبود امکانات بهداشتی و پزشکی در این زمینه، حتی تا چند دهه جلوتر در جهت درمان و سلامت خود، گیاهان دارویی را تنها عنایت خداوند به خود می دانستند و از آن ها طبق تجربیات گذشتگان و با دستورالعمل های خاص استفاده می کردند.

اما امروزه با پیش رفت جهانی در زمینه ی بهداشت و علوم پزشکی، استفاده از گیاهان دارویی محلی به گونه ای رو به کم رنگ شدن است. ولی هنوز در مناطقی که از مراکز بهداشتی دور هستند، اولین قدم اورژانسی در بهبود بیمار، استفاده از جوشانده ها و تلخه های محلی است.

به گونه ای نمی توان گیاهان دارویی را از زندگی مردم حذف شده دانست، چون گیاهان دارویی به وسیله ی پژوهشگران و محققان به صورت علمی بررسی می شوند و خواص و ترکیبات آن ها به طور دقیق شناسایی شده به صورت داروهای آزمایش شده و مؤثر در اختیار مردم قرار می گیرند.

در زیر نام چند گونه از گیاهان دارویی مهم منطقه ی بلوچستان را نام می بریم:

نام محلی	نام علمی	تیره	استفاده های دارویی و محلی	خصوصیات ظاهری
گلدر	OTOSTAGIA	LAMIACEA نعناع	در آرام بخشی به دردهای مفاصل و کمر درد و نیز در هنگام زایمان استفاده می شود.	گیاهی ست بوته ای و درختچه ای با ساقه خاردار
اشورك (اژورک)	RHAZYA STRICTA گیش برگ	خرزهره	از شیره ی آن در دندان بندی و درآوردن دندان کودکان، از میوه تازه و نرسیده جهت رفع برق گرفتگی چشم و آفتاب زدگی، از جام گل به صورت معکوس جهت رفع تشنگی در بیابان.	درختچه ای با ارتفاع 100- 50 که در نواحی گرم و خشک می روید.
بو مادران	ACHILLEA	ASTERACEA کاسنی	در هنگام دل درد ودل پیچه ی ناشی از اسهال و نیز در درمان دیابت استفاده می شود.	علفی و یکساله، گیاهی معطر و خوشبو با گل های زرد رنگ
اِزگند	THYMUS آویشن	LAMIACEA نعناع	در رفع یرقان و زردی، فعال کردن کبد، سیاه سرفه، جلوگیری از حالت تهوع، در در مان سرفه و چرک سینه.	علفی ویکساله و گیاهی معطر و خوش رایحه که در ارتفاعات می روید.
کلپورگ	TUCRIUM کلپوره	نعناع		علفی ویکساله – برگ های متمایل به سفید و کرک دار
دان چمّی (مور)	SALVIA مریم گلی	نعناع	گذاشتن بذر آن در چشم، غبار و خاشاک را به طرف خود جذب می کند. عفونت های مجاری تنفسی،سوء هاضمه،التیام زخم	علفی و بوته ای، ساقه ی چهار گوشه، میوه ی قندی و بوی خوش.
درنّگ	ARTEMISIA افسنطین	ASTERACEA کاسنی	نارسایی کبد، کم خونی، دفع کرم روده، یرقان، آرام بخش	گیاه معطر و خوشبو،برگ های ریز و گیاهان بوته ای.